Nawrocki znów uderzył w SAFE. To był policzek dla Wojska Polskiego

Na defiladzie: patriotyczne hasło kontra SAFE

To miał być dzień armii. Żołnierzy, sprzętu, ludzi, którzy mają bronić państwa wtedy, gdy polityczne przemówienia przestają mieć znaczenie. A jednak Karol Nawrocki wykorzystał dzisiejszą defiladę, by ponownie uderzyć w SAFE. Prezydent odwołał się do wojskowej dewizy „Bóg, Honor, Ojczyzna” i zestawił ją z unijnym instrumentem finansowania obronności.

Brzmi efektownie. Problem zaczyna się wtedy, gdy zamiast haseł położyć na stole liczby. Bo SAFE nie jest ideologicznym sloganem ani brukselskim medalem do przypięcia do munduru. To mechanizm finansowania realnych zakupów: amunicji, artylerii, obrony powietrznej, cyberbezpieczeństwa, infrastruktury i produkcji zbrojeniowej.

I właśnie dlatego marcowe weto Nawrockiego do ustawy wdrażającej SAFE było czymś więcej niż kolejną odsłoną wojny Pałacu Prezydenckiego z rządem. Jeśli w polityce istnieje symboliczny policzek wymierzony wojsku, to tak wygląda decyzja, która utrudnia dostęp do tańszego finansowania jego modernizacji – po czym przedstawia to jako obronę armii przed obcą ingerencją.

43,7 mld euro. To nie prezent – ale bardzo tani pieniądz jak na polskie warunki

Polska jest największym beneficjentem SAFE. Umowa podpisana 8 maja 2026 r. daje dostęp do 43,7 mld euro, czyli w przybliżeniu 185 mld zł. Maksymalny okres finansowania to 45 lat, z możliwością 10-letniej karencji w spłacie kapitału. Oprocentowanie kolejnych transz jest powiązane z kosztem emisji obligacji Unii Europejskiej.

To ważne: SAFE nie jest „0%”. Nie jest też dotacją. To dług i trzeba go spłacić. Ale spór nie polega na tym, czy kredyt kosztuje. Każdy kredyt kosztuje. Pytanie brzmi: ile kosztuje w porównaniu z realnymi alternatywami, z których Polska już korzystała i nadal korzysta.

Przed uruchomieniem programu rząd mówił o stawce około 3,17 proc. Późniejsze wyliczenia wskazywały około 3,32 proc. Faktyczna cena poszczególnych transz zależy od kosztu finansowania UE w momencie ich pozyskania. To nadal poziom wyraźnie niższy od tego, po jakim Polska pożyczała pieniądze na część koreańskich zakupów uzbrojenia.

Korea Błaszczaka: mniej pieniędzy, ale znacznie droższy kredyt

Tu kończy się wygodna legenda o tym, że zadłużanie się na broń jest złe dopiero wtedy, gdy kredyt ma europejską etykietę.

Za czasów Mariusza Błaszczaka Polska kupowała w Korei Południowej m.in. czołgi K2, armatohaubice K9, samoloty FA-50 i wyrzutnie Chunmoo. Te zakupy były potrzebne i wzmacniały wojsko. Równolegle organizowano dla nich finansowanie dłużne. Publicznie opisywana pierwsza koreańska linia kredytowa miała wartość około 36,8–38,5 mld zł. W 2023 r. pojawiały się informacje o staraniach o kolejne około 62,5 mld zł, ale tego nie należy mieszać z finalnie uruchomionym pierwszym finansowaniem.

I właśnie tutaj pojawia się liczba, o której przeciwnicy SAFE mówią znacznie ciszej: koszt koreańskiego pieniądza. Publiczne szacunki oparte na stawkach dla kredytów eksportowych wskazywały około 5–6 proc. rocznie. Co więcej, poseł PiS Michał Wójcik przyznał w TVN24, że oprocentowanie było „powyżej sześciu procent”, wskazując orientacyjnie 6,2–6,3 proc.

Nawet jeśli przyjąć ostrożne 5–6 proc. dla finansowania koreańskiego i około 3,32 proc. dla SAFE, różnica jest potężna. Na tej samej kwocie długu koreański koszt odsetkowy jest mniej więcej o połowę do ponad 80 proc. wyższy. Przy 38,5 mld zł kapitału to setki milionów złotych różnicy w odsetkach rocznie – zależnie od stawki, harmonogramu i sposobu spłaty.

Nie oznacza to, że Polska nie powinna była kupować koreańskiego sprzętu. Powinna była kupować to, czego wojsko potrzebowało. Oznacza coś innego: politycznie absurdalne jest przedstawianie tańszego finansowania SAFE jako zagrożenia dla suwerenności, gdy wcześniej bez podobnej histerii sięgano po droższe finansowanie z Azji.

Suwerenność na kredyt? W Korei nie przeszkadzała

To jest sedno politycznej hipokryzji tej historii. Kredyt z Korei Południowej był kredytem zagranicznym. Finansował zakupy w dużej mierze u koreańskich producentów. Jego warunki przez długi czas pozostawały poza pełną przejrzystością opinii publicznej. Mimo to obóz PiS przedstawiał koreański kierunek jako dowód sprawności i budowania siły państwa.

Gdy pojawił się SAFE – pożyczka oparta na wysokiej wiarygodności kredytowej UE, z długim terminem i niższym kosztem pieniądza – nagle w centrum debaty znalazła się „suwerenność”. Tak jakby odsetki z Seulu były patriotyczne, a niższe odsetki z europejskiego mechanizmu odbierały biało-czerwone barwy czołgom.

Co więcej, rząd deklarował, że ogromna część pieniędzy z SAFE ma pracować w Polsce. W lutym MON mówił, że około 89 proc. środków ma trafiać do polskich firm. Pod koniec maja podpisano pierwsze umowy na systemy cyberbezpieczeństwa, a 30 maja w Hucie Stalowa Wola ogłoszono pakiet umów o wartości blisko 60 mld zł – na Borsuki, Kraby, Raki, Rosomaki i sprzęt towarzyszący. To są miejsca pracy, moce produkcyjne i kompetencje budowane nad Wisłą, a nie w politycznym folderze.

„Polski SAFE 0%”. Miało być 185 mld zł bez odsetek

Prezydent nie ograniczył się do krytyki unijnego programu. 4 marca, wspólnie z prezesem NBP Adamem Glapińskim, zaprezentował alternatywę nazwaną „Polskim SAFE 0%”. Zapowiedź była niezwykle efektowna: 185 mld zł, bez odsetek, bez kredytu ciągnącego się do 2070 r., bez zależności od UE.

W tle pojawiło się złoto NBP i gigantyczny niezrealizowany zysk na jego wzroście wartości. W marcu padały liczby zbliżone do 193–197 mld zł. Narracyjnie wszystko się zgadzało: Polska ma złoto, złoto zarobiło, więc zamiast pożyczać – sfinansujmy armię „za zero”.

Tyle że niezrealizowany zysk to nie walizka gotówki stojąca w skarbcu. To różnica między wartością rynkową aktywa a kosztem jego zakupu. Żeby zamienić go w wynik finansowy, trzeba wykonać operację księgową lub transakcyjną, a potem jeszcze przeprowadzić ją w ramach prawa dotyczącego banku centralnego i finansowania państwa. NBP nie może po prostu przelać rezerw do budżetu na życzenie polityków.

Złoto pokazało, czym jest „0 proc.”: obietnicą zależną od ceny na rynku

I wtedy wydarzyło się coś bardzo niewygodnego dla całej konstrukcji: złoto potaniało.

Według danych NBP opisywanych w lipcu przez „Rzeczpospolitą”, niezrealizowany zysk na zasobach złota spadł z około 193 mld zł na koniec lutego do około 127,5 mld zł na koniec czerwca. W cztery miesiące z papierowego wyniku zniknęło ponad 65 mld zł.

To nie znaczy, że NBP stracił całe złoto. Nie znaczy też, że złoto jest złą rezerwą. Znaczy coś znacznie bardziej dotkliwego dla politycznego hasła „SAFE 0%”: kwota, która miała rzekomo bezproblemowo zastąpić 185 mld zł europejskiego finansowania, okazała się zależna od notowań rynkowych i w kilka miesięcy spadła wyraźnie poniżej obiecywanego poziomu.

Na koniec czerwca sama wartość niezrealizowanego zysku na złocie była o około 57,5 mld zł niższa od obiecywanych 185 mld zł. I to jeszcze przed pytaniem, ile z takiego wyniku można byłoby legalnie i faktycznie zamienić w środki dla państwa bez naruszania niezależności banku centralnego, reguł rachunkowych i stabilności rezerw.

„Zero procent” nie okazało się więc darmowym źródłem pieniędzy. Okazało się polityczną nazwą dla mechanizmu, którego podstawowy zasób wartości potrafi w ciągu kilku miesięcy zmienić się o dziesiątki miliardów złotych.

Weto nie zabiło SAFE. Ale zmusiło państwo do objazdu

Jest jeszcze jeden fakt, który trzeba uczciwie powiedzieć: prezydenckie weto nie zatrzymało programu SAFE. Rząd uruchomił plan B, wykorzystał istniejące rozwiązania związane z Funduszem Wsparcia Sił Zbrojnych i 8 maja podpisał umowę pożyczki z Komisją Europejską. Pod koniec maja ruszyły pierwsze kontrakty.

To ważne, bo nie wolno dziś pisać, że Nawrocki „wyrzucił 185 mld zł do kosza”. Nie wyrzucił – rząd znalazł drogę obejścia skutków weta w warstwie instytucjonalnej. Ale polityczna ocena decyzji pozostaje brutalna: prezydent próbował zablokować ustawową ścieżkę do mechanizmu, który daje wojsku i przemysłowi obronnemu dostęp do tańszego finansowania. Państwo musiało szukać objazdu w chwili, gdy bezpieczeństwo powinno być obszarem najmniejszej możliwej liczby politycznych przeszkód.

Wojsko nie potrzebuje kredytu „patriotycznego”. Potrzebuje sprzętu na czas

Na defiladzie można mówić o honorze. Trzeba. Wojsko bez etosu jest tylko administracją z bronią. Ale etos nie zastąpi radarów, pocisków, amunicji, wozów bojowych, obrony przeciwlotniczej, kryptografii ani mocy produkcyjnych zakładów zbrojeniowych.

Jeżeli mamy do wyboru finansowanie droższe i tańsze, a oba służą legalnemu zakupowi potrzebnego sprzętu, państwo powinno brać pod uwagę koszt. Jeżeli tańsze finansowanie może dodatkowo zasilać polski przemysł, tym bardziej powinno się je oceniać liczbami, a nie etykietą polityczną.

Koreańskie zakupy Błaszczaka można bronić – bo armia naprawdę potrzebowała sprzętu. Nie da się jednak jednocześnie udawać, że zagraniczny kredyt jest zdradą suwerenności tylko wtedy, gdy pożycza Unia Europejska. Szczególnie gdy europejski pieniądz jest tańszy.

I nie da się już z taką swobodą sprzedawać Polakom bajki, że gdzieś w NBP leży gotowe 185 mld zł „za zero”. Rynek złota w kilka miesięcy pokazał, jak krucha była ta opowieść.

Dlatego dzisiejszy atak Nawrockiego na SAFE podczas święta Wojska Polskiego brzmi mocno na mównicy, ale znacznie słabiej przy kalkulatorze. Na sztandarach rzeczywiście jest „Bóg, Honor, Ojczyzna”. Tyle że bezpieczeństwa państwa nie finansuje się haftem na sztandarze. Finansuje się je pieniędzmi – najlepiej możliwie tanimi – i wydaje na broń, produkcję oraz zdolności, zanim będzie za późno.