Kto zabił Orły Górskiego?
Orły Górskiego wracały z Monachium z brązem mistrzostw świata. Dzisiejsza kadra wraca z Wrocławia i cieszy się, że Bośniacy pokonali Rumunów. Nie wmawiajmy sobie, że to wina jednego selekcjonera. Urban jest tylko kolejnym lokatorem w mieszkaniu, w którym od lat cieknie dach, a właściciele spierają się, czyja to sprawa. Polska piłka nie ma pecha. Polska piłka ma system, który nagradza bylejakość, i gwiazdę, która od dawna jest większa niż drużyna.
- Orły Górskiego wracały z Monachium z brązem mistrzostw świata.
- Dzisiejsza kadra wraca z Wrocławia i cieszy się, że Bośniacy pokonali Rumunów.
- Nie wmawiajmy sobie, że to wina jednego selekcjonera.

Cztery lata, które uczyniły z nas mit
Zacznijmy od liczb, bo sentyment mętnieje szybciej niż pamięć. Złoto olimpijskie w Monachium w 1972 roku (finał z Węgrami 2:1, dwa gole Kazimierza Deyny), remis 1:1 z Anglią na Wembley w 1973 (bramka Jana Domarskiego, a przed meczem trener Brian Clough nazwał Tomaszewskiego „clownem”), trzecie miejsce na mundialu w RFN w 1974 roku i siedem goli Grzegorza Laty. Do tego srebro igrzysk w Montrealu w 1976 roku, po finale z NRD (1:3). Kazimierz Górski zrobił z drużyny z kraju za żelazną kurtyną ekipę, która nie bała się nikogo.
Dziś ten sam kraj ma nowoczesne stadiony i Orliki w całym kraju, a na Euro 2024 zdobył punkt. Jeden. Przegrał z Holandią 1:2, z Austrią 1:3, zremisował z Francją 1:1 i pojechał do domu jako jedna z pierwszych drużyn. Tak, to jest ta sama federacja, która dziś pamięta o Górskim głównie przy okazji rocznic.
Dlaczego wtedy się dało, a dziś się nie da
Pierwsza odpowiedź jest niewygodna: w latach 70. liga była głodnym zapleczem, z którego wychodzili piłkarze wyrobieni w meczach o prawdziwą stawkę. Górnik Zabrze w 1970 roku grał w finale Pucharu Zdobywców Pucharów (przegrał z Manchesterem City 1:2), a Legia dotarła do półfinału Pucharu Europy (odpadła z Feyenoordem). W 1983 roku do półfinału doszedł Widzew, który uległ Juventusowi. Kadra była kontynuacją klubów, a nie ich zaprzeczeniem. Według powszechnie opisywanej nieformalnej zasady piłkarze mogli wyjechać na Zachód legalnie dopiero po trzydziestce (Deyna do Manchesteru City przeszedł w 1978 roku, mając 31 lat), więc najlepsi grali u siebie, razem, przez lata. Drużyna była zgrana, bo nie miała gdzie uciec.
Druga odpowiedź jest jeszcze gorsza: wtedy piłka dawała ucieczkę z szarej codzienności i awans życiowy. Dziś młody Polak dostaje pierwszy poważny kontrakt, zanim cokolwiek udowodni, a cały system szkolenia podpowiada mu, że sukces to transfer, a nie wygrana. Głód, który napędzał pokolenie Górskiego, został zastąpiony cierpliwym czekaniem na przelew.
Cztery patologie, które wracają jak bumerang
Pierwsza: selekcjoner jako bezpiecznik. Od 2006 roku zmieniliśmy selekcjonerów dziewięć razy (Beenhakker, Smuda, Fornalik, Nawałka, Brzęczek, Sousa (odszedł po niecałym roku do Flamengo), Michniewicz, Santos, Probierz, a od lipca 2025 Urban). Każdy dostaje ten sam stos problemów i ograniczoną cierpliwość. Gdy wynik jest zły, wymienia się człowieka, a nie przyczynę.
Druga: federacja, która wciąż nie rozumie, że jest przedsiębiorstwem usługowym. We wrześniu 2008 roku, w cieniu afery korupcyjnej z Ryszardem Forbrichem, „Fryzjerem”, w tle, sąd arbitrażowy zawiesił zarząd PZPN i ustanowił kuratora, a FIFA zagroziła zawieszeniem reprezentacji i odebraniem Euro 2012. Rząd się wycofał. Miesiąc później prezesem został Grzegorz Lato, bohater 1974 roku, co jest najlepszą ilustracją, że sentyment i kompetencja to dwie różne rzeczy. Jak by to powiedział redaktor przy piwie: z bohatera nie robi się prezesa, tak samo jak z dobrego kierowcy nie robi się szefa kolei.
Trzecia: szkolenie na pokaz. Mamy akademie z logotypem, ale ciągle za mało trenerów, którzy uczą myślenia o grze, a nie samego bicia po kostkach. Młodego chłopaka uczy się ustawienia i biegania, a nie decyzji: co zrobić, gdy rywal zabiera ci miejsce, kiedy odegrać, kiedy zostać z piłką. Stąd te bezradne mecze, w których drużyna biega, ale nikt nie wie po co.
Czwarta: liga. Od pamiętnych pucharowych wiosen Górnika, Legii i Widzewa polskie kluby rzadko zbliżają się do takich wyników. Według krytyków Ekstraklasy za mało w niej młodych Polaków, którzy grają o stawkę, i za dużo średniaków z importu. To ocena publicystyczna, ale kadra, która nie ma ligi jako zaplecza, musi liczyć na cud.
Mundial jako trauma, której nikt nie leczy
Polska nie jest bez sukcesów po 1986 roku: awansowaliśmy na mundiale 2002, 2006, 2018 i 2022, ćwierćfinał Euro 2016 (odpadliśmy po karnych z Portugalią) był prawdziwym osiągnięciem, a w Katarze wyszliśmy z grupy po raz pierwszy od 1986 roku. Ale w 2002, 2006 i 2018 odpadliśmy w grupie, a Euro 2012 u siebie skończyliśmy na dwóch punktach i ostatnim miejscu. To zawsze były wyjątki, nigdy reguła. Za każdym razem kończyło się tak samo: euforia, niedostateczna analiza i powrót do starych nawyków.
I tu leży sedno: my nie wyciągamy lekcji. My organizujemy konferencję prasową, na której zapewniamy, że „zrobiono wszystko”, a następnie czekamy, aż przejdzie. Ten system jest jak program komputerowy napisany w 1990 roku. Działa, ale nikt nie wie, dlaczego, i nikt nie chce go dotknąć.
Lewandowski, czyli skandal, o którym wszyscy szepczą
Teraz teza, która w polskiej piłce uchodzi za świętokradztwo. Robert Lewandowski jest największym polskim piłkarzem od pokoleń. I jednocześnie największym symbolem tego, co jest w polskiej kadrze nie tak. Nie dlatego, że jest zły. Dlatego, że przez ponad piętnaście lat zbudowaliśmy drużynę wokół jednego człowieka i nie przygotowaliśmy planu na dzień, w którym zabraknie go na boisku.
Kadra była jego sceną. Rekordy, bramki, statystyki. Wszystko w porządku, dopóki nie spojrzymy na bilans drużyny. Z Lewandowskim w składzie zagraliśmy w sześciu wielkich turniejach (Euro 2012, 2016, 2020, 2024 i mundiale 2018 i 2022). Z grupy wyszliśmy dwa razy. Mało? Dla nas to chyba norma. To nie sukces Lewandowskiego, to zbiorowa porażka systemu, który z geniusza zrobił jedyny pomysł na grę.
W czerwcu 2025 roku wybuchła afera: selekcjoner Probierz odebrał mu opaskę i przekazał ją Zielińskiemu, a Lewandowski odpowiedział oświadczeniem, że nie zagra, dopóki trener będzie na stanowisku. Trener ostatecznie odszedł. Zapytajmy wprost: kto tu rządzi? Czy kadrą kieruje selekcjoner, czy zawodnik, który może powiedzieć „ja albo on”? W normalnych krajach taki ruch kończy się wyrzuceniem z kadry albo rozmową z szefem związku. U nas kończy się dymisją trenera.
Moja teza, i to jest teza publicystyczna, nie wyrok: w polskiej kadrze od lat obowiązuje układ, w którym gwiazda jest nietykalna, a każdy kolejny selekcjoner jest tymczasowy. Gdy w ważnym meczu ze Szwecją we Wrocławiu kapitan zaczyna na ławce, wchodzi po godzinie i nie odmienia gry, a potem pojawiają się łzy, publika dostaje obrazek wzruszenia zamiast odpowiedzi na pytanie: kto bierze odpowiedzialność? Z zewnątrz wygląda to tak, jakby Lewandowski miał dość kadry, ale nie miał odwagi tego powiedzieć. Z wewnątrz pewnie wygląda zupełnie inaczej, ale od wewnątrz nikt nic nie mówi. A to już jest problem.
Kultura wymówek, czyli prawdziwy rywal
Najgroźniejszy przeciwnik polskiej reprezentacji nie gra w Bośni ani w Szwecji. Mieszka w naszych głowach i nazywa się „jakoś to będzie”. Rywal ma lepsze stałe fragmenty, bo dłużej trenował. Mecz był trudny, bo murawa. Sędzia był zły. Rok jest przejściowy. Wreszcie: „uczymy się”. Od dwudziestu lat uczymy się tego samego.
Orły Górskiego miały prostą zasadę: gramy do końca i nie przepraszamy za ambicję. Dzisiejsza kadra ma wyrafinowane statystyki, doradców i analityków, a nie ma zasady. W takiej drużynie każdy czeka, aż ktoś inny weźmie piłkę, odpowiedzialność i rachunek za przegraną.
Co jest nie tak z Polską
Prawda jest nudna i bolesna: nic nie jest nie tak z Polską, tylko z tym, jak zarządzamy polską piłką. Mamy talent, bo zawsze go mieliśmy. Brakuje trzech rzeczy: stabilności, kompetencji i odwagi, żeby powiedzieć gwieździe „dziękujemy” w odpowiednim momencie. Jeśli związek tego nie zrozumie, kolejne eliminacje z trzeciego koszyka będą wyglądały tak samo jak poprzednie.
A kiedy za kilka lat znów ktoś zapyta, dlaczego nie gramy jak Górski, odpowiedź będzie ta sama co zawsze: bo Górski miał drużynę, a my mamy konferencje.
Twoja reakcja na ten artykuł
Wyraź opinię jednym kliknięciem (1 reakcji)
Jak oceniasz szanse i wynik opisany w tym materiale?
Dołącz do społeczności wiadomo.co
Najważniejsze wiadomości, kulisy polityki i autorskie materiały wideo wysyłane natychmiast na Twój telefon.
Udostępnij artykuł
Autor
Zespół redakcyjny
Zespół redakcyjny wiadomo.co — najważniejsze informacje z Polski i świata, 24/7.
